Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı

  • "Her madde zehirdir. Zehir olmayan madde yoktur; zehir ile ilacı ayıran dozdur"
    (Paracelsus,1493-1541)

    Toksikoloji ilaçlar dâhil kimyasal maddelerin canlı organizmalar üzerindeki olumsuz etkilerini inceleyen bilim dalıdır.

    Bir başka bakış açısıyla toksikoloji, kimyasal maddelerin zararsızlık sınırlarını belirleyen bilim dalı olarak tanımlanabilir.

    Toksikolog ise ilaçlar dâhil olmak üzere kimyasal maddelerin olumsuz etkilerinin hücresel, biyokimyasal ve moleküler mekanizmalarını araştırmak, bu etkilerin ortaya çıkma koşullarını belirlemek ve buna bağlı riskleri değerlendirmek üzere eğitim alan kişidir.

    Yirminci yüzyılda endüstrileşmedeki hızlı gelişme sonucunda kullanılan kimyasalların sayısı hızla artmıştır. Günümüzde büyük bölümü sentetik olmak üzere 80.000 madde; ilaç aktif ve yardımcı maddesi, kozmetik, gıda katkısı, pestisit olarak farklı alanlarda kullanılmaktadır ve her yıl ortalama 1000 kadar yeni kimyasala madde kullanıma girmektedir. Modern yaşamın bir parçası haline gelen bu kimyasal maddelerden vazgeçmek demek, sağlığımızı korumak ve düzeltmek için kullandığımız ilaçlardan, besinlerin işlenmesi ve korunması için kullanılan besin katkılarından, tarımda verimi arttırmak için kullanılan pestisitlerden, arabaların çalışması, fabrikaların işlemesi ve ısınma için gerekli olan yakıtlardan vazgeçmek demektir. Bu nedenle insanoğlu kimyasallarla birlikte yaşamayı öğrenmek durumundadır. Kimyasallarla birlikte yaşamak, bu maddelerin zararlı etkilerini bilmek, anlamak ve çevremize girişlerini sınırlayıp toksik düzeyde teması önlemekle mümkündür. Dozu sınırlamak koşuluyla güvenli kullanılamayacak hiçbir madde yoktur. Bu amaca yönelik olarak toksikolojinin birbirini tamamlayan iki farklı aktivitesi vardır:

    Kimyasal maddelerin toksisite verilerini elde etmek,

    Bu verileri kimyasal maddelerin gerek insana gerek çevreye zararlı etkilerini öngörmek üzere kullanmak.

    Çevremizde bulunan kimyasalların ve bunların neden olabileceği toksik etkilerin çeşitliliği, toksikolojinin çok geniş bir uğraşı alanı olmasına neden olmaktadır. Bu nedenle toksikoloji farklı alt dallara bölünmüştür:

    1. Tanımlayıcı Toksikoloji: Deney hayvanlarında yapılan toksisite testlerini kullanarak bir kimyasalın toksikokinetiğini ve toksisite profilini ortaya çıkaran toksikoloji dalıdır.
    2. Klinik Toksikoloji: Zehirlenme tedavisi ile ilgilenen toksikoloji dalıdır.
    3. Çevresel Toksikoloji: Çevrede bulunan kimyasal kirleticilerin insan sağlığı üzerinde yaptığı hasarı inceleyen toksikoloji dalıdır.
    4. Endüstriyel/Mesleki Toksikoloji: İşyerlerinde karşılaşılan kimyasallarla ilgili olarak işçi sağlığının korunması konusunda çalışma yapılan toksikoloji dalıdır.
    5. Adli Toksikoloji: Bağımlılık yapan maddeler dâhil olmak üzere adli tıbbın konusuna giren zehirlenmelerde, zehirlenme etkeninin belirlenerek düzeylerinin analiz edildiği toksikoloji dalıdır.
    6. Analitik Toksikoloji: Kimyasal maddelerin vücut sıvı ve dokularından analizini konu alan toksikoloji dalıdır.
    7. Ekotoksikoloji: Çevredeki kimyasallar ile ekosistem (hayvanlar, bitkiler, diğer canlılar vs) arasındaki etkileşmeleri zararlı sonuçları yönünden inceleyen toksikoloji dalıdır.

     

  • Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyelerinin Araştırma Alanları

    -Toksikolojide hayvan modelleri
    -Mesleki toksikoloji
    -Genetik polimorfizm ve genotoksisite
    -Biyolojik makromoleküllerin (DNA, protein, lipit) oksidasyonu ve toksikolojik sonuçları
    -İlaçların biyotransformasyon yolakları ve reaktif ara ürünlerin tanımlanması
    -Klinik alanda biyogösterge geliştirilmesi ve uygulanması
    -Çevresel toksikoloji ve kimyasallara çevresel maruziyet
    -Endokrin bozucu maddelerin (ksenoöstrojen ve fitoöstrojenler) saptanması, etki
    mekanizmalarının aydınlatılması ve toksikolojik etkilerinin değerlendirilmesi
    -Kurşun toksisitesi ve alternatif tedavi yaklaşımları

  • Lisans Dersleri:

    422 FARMASÖTİK TOKSİKOLOJİ
    Farmasötik Toksikoloji teorik dersi Anabilim Dalımız tarafından 7. ve 8. Dönemde, 2saat/hafta olarak verilmektedir.

    422 FARMASÖTİK TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR UYGULAMASI
    Farmasötik Toksikoloji pratik dersi ise Anabilim Dalımız tarafından 8. dönemde ve 3 saat/hafta olarak verilmektedir.